02/08/2020 9:08:35 CH - Theo đuổi đam mê

25/07/2020 3:34:16 CH - Phần thưởng cao quý

22/07/2020 10:04:50 SA - Hành trình tin yêu

21/07/2020 11:14:41 SA - Chuyện ông “Trùm chèo”

Việc “đại nghĩa”
Cập nhật lúc: 15:58, Thứ Hai, 18/05/2020 (GMT+7)

Từ bỏ giấc mơ trở thành phi công để đi học thiết kế, chế tạo vũ khí theo lời khuyên của Bác Hồ, ông Nguyễn Xuân Anh* đã trở thành nhà khoa học có tên tuổi trong lĩnh vực quan trọng này ở nước ta.

Nguyễn Xuân Anh là con cả trong gia đình có bố là một nhà giáo sớm giác ngộ cách mạng. Năm 1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, bố của Xuân Anh được điều động lên chiến khu Việt Bắc làm nhiệm vụ. Cậu bé Nguyễn Xuân Anh khi đó mới 2 tuổi và em gái sớm phải xa cha, ở lại sống cùng mẹ tại Quảng Trị. Năm 1947, thực dân Pháp đánh chiếm Quảng Trị và thực hiện chính sách “đốt sạch, phá sạch, giết sạch”, lập vùng tề ở các địa phương, liên tục mở các trận càn vào xóm làng vây bắt, khủng bố những gia đình có người thân tham gia cách mạng. Mỗi lần như vậy, mẹ lại đặt Xuân Anh và em gái vào đôi quang gánh theo dân làng chạy giặc trên những cồn cát nắng chang chang. Một lần giặc Pháp bất ngờ bao vây làng, em gái được hàng xóm cõng chạy thoát, Xuân Anh và mẹ bị giặc bắt. Hai mẹ con bị đưa ra bãi đất rộng và bị đánh đập, tra khảo vì cha cậu đã thoát ly theo cách mạng. Mẹ ôm chặt Xuân Anh vào lòng và che chở cho cậu trước những đòn roi của kẻ thù. Rồi tiếng súng nổ, tiếng quát tháo, tiếng khóc thét của con trẻ..., Xuân Anh sợ hãi bám chặt lấy mẹ không dám nhìn cho đến khi quân giặc rút đi.

 

Cuộc sống của gia đình Xuân Anh luôn bị đe dọa sau những lần vây ráp của kẻ thù. Năm 1952, Nguyễn Xuân Anh được đón lên Việt Bắc nơi bố cậu – ông Nguyễn Xuân Trâm đang công tác trong lĩnh vực ngoại giao. Ngày ông Nguyễn Xuân Trâm rời xa gia đình lên chiến khu, Xuân Anh còn quá nhỏ, sáu năm đã qua cậu không còn nhớ mặt bố và chỉ biết “ba theo Bác Hồ đánh Pháp” qua lời kể của mẹ. Phút chia tay thật bịn rịn, lưu luyến, Xuân Anh vừa muốn gặp lại bố nhưng không muốn chia tay mẹ, chỉ đến khi mẹ động viên “con cứ ra với ba trước, mẹ sẽ ra sau” cậu mới yên tâm theo các chú bộ đội lên đường.

 

Dù đã nghỉ hưu, GS.TS Nguyễn Xuân Anh vẫn không quên những lời chỉ dạy của Bác Hồ gần 60 năm về trước

 

Hành trình từ Quảng Trị đến Tân Trào (Tuyên Quang) thật gian nan và quá sức với một cậu bé mới 8 tuổi. Những ngày băng rừng, vượt núi, vượt đồn bốt giặc đã vắt kiệt sức của Xuân Anh. Nhưng bệnh thương hàn mới là điều tồi tệ nhất, Xuân Anh bị sốt liên miên, có lúc tưởng chừng sẽ không thể đến Việt Bắc để gặp bố. Nhưng bằng sự chăm sóc ân cần của các chú bộ đội và người dân dọc đường lên chiến khu, Nguyễn Xuân Anh cũng vượt qua. Sau mấy tháng trời cậu cũng đến được Tân Trào. Thời điểm đó ông Nguyễn Xuân Trâm đang đi công tác nước ngoài nên Xuân Anh chưa thể gặp bố. Cậu được đưa đến gặp một Cụ già có dáng người nhỏ nhắn với bộ râu dài và đôi mắt quắc thước, rồi cụ dẫn Xuân Anh đến nhà ông Xuân Thủy[1]. Không biết cụ già đã trao đổi những gì nhưng Xuân Anh được ở lại với gia đình ông Xuân Thủy trong thời gian bố đi công tác. Cụ già đi rồi, ông Xuân Thủy mới hỏi Xuân Anh: Cháu có biết ông Cụ đó là ai không? – Dạ, cháu không biết ạ, Xuân Anh trả lời. Ông Xuân Thủy liền mỉm cười, đó là Bác Hồ đấy. Lần đầu tiên được gặp, Xuân Anh không khỏi bất ngờ vì sự giản dị, ân cần của Bác.

 

Không lâu sau đó Xuân Anh gặp lại bố khi ông Nguyễn Xuân Trâm kết thúc chuyến công tác và trở lại Việt Bắc. Rồi cậu được đến lớp học dành cho con em cán bộ ở Tân Trào. Năm 1954, Hà Nội được giải phóng, Nguyễn Xuân Anh theo bố trở về thủ đô. Cậu được vào học tại trường Phổ thông 2-3 Hà Nội (nay là trường THPT Việt Đức). Tại đây, Nguyễn Xuân Anh gặp lại Bác trong lần Người về thăm, động viên thành tích của nhà trường. Vinh dự hơn Nguyễn Xuân Anh được chọn vào đội thiếu nhi đón nguyên thủ các quốc gia đến thăm và làm việc tại Phủ chủ tịch. Mỗi dịp như vậy, Bác Hồ thường dành 30 phút để gặp gỡ, chia kẹo cho các cháu thiếu niên, nhi đồng. Biết Xuân Anh sẽ được Bác chia kẹo, một số bạn cùng lớp đã nhắn nhủ “khi nào Bác chia kẹo lấy thêm phần cho tớ với nhé!” Vì thế sau khi nhận phần kẹo, cậu liền cất vào túi rồi giơ tay xin tiếp, đã hơn 3 lần như vậy cậu được Bác nhắc nhở “Bác đã chia kẹo, cháu nhận rồi lại xin tiếp sao”. Lúc này cậu mới thú thật là có bạn nhờ xin kẹo, Bác vui vẻ “vậy Bác cho thêm”. Vì thế ấn tượng về Bác Hồ càng thêm sâu sắc với Nguyễn Xuân Anh.

 

Năm 1961, tại Liên Xô, phi hành gia Yuri Alekseievich Gagarin thực hiện chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ trên con tàu Phương đông 1. Sau khi thông tin về chuyến bay lịch sử của Gagarin được loan báo, lập tức ông nổi tiếng toàn thế giới và trở thành hình tượng của bao thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam. Thời điểm đó, cậu học trò Nguyễn Xuân Anh vừa tốt nghiệp trường Phổ thông 3 (A-B)[2]. Mang theo mơ ước được bay vào vũ trụ như Gagarin hoặc trở thành phi công lái những chiếc máy bay tiêm kích bảo vệ vùng trời tổ quốc, cậu xung phong nhập ngũ. Mặc dù thấp bé nhẹ cân nhưng Xuân Anh lại đạt tiêu chuẩn về mặt thể chất nên được chọn vào một đơn vị dự khóa đào tạo của Cục Không quân (Bộ Quốc phòng). Đây là một đơn vị đặc biệt, chuẩn bị nguồn nhân lực gửi sang Liên Xô đào tạo phi công chiến đấu. Vậy là ước mơ của cậu đã dần thành hiện thực. Từ một cậu học trò hiếu động, thích bay nhảy, nghịch ngợm Nguyễn Xuân Anh được rèn luyện thành người chiến sĩ có ý thức tổ chức kỷ luật, sẵn sàng hoàn thành nhiệm vụ cấp trên giao.

 

Năm 1962, trong một dịp Bác Hồ đến thăm và nói chuyện với cán bộ chiến sĩ của đơn vị. Lần này gặp Bác, Nguyễn Xuân Anh đã trưởng thành, chín chắn rất nhiều. Theo Bác, quân đội đang cần nhân lực học về thiết kế, chế tạo vũ khí để bảo vệ đất nước, bảo vệ nhân dân vXuân Anh nhận nhiệm vụ mới đó. Đến nay, GS Nguyễn Xuân Anh vẫn nhớ lời Bác trong buổi nói chuyện hôm đó: Cháu đã tốt nghiệp lớp 10, có thể học lên bậc cao hơn để làm chủ về vũ khí trang bị. Đây là việc "đại nghĩa", cháu dành suất lái máy bay cho người khác để đi học thiết kế chế tạo vũ khí[3]. Cuối năm đó, Nguyễn Xuân Anh được cử đi học ngành chế tạo vũ khí tại Học viện Pháo binh Nam Kinh. Xuân Anh đành gói ghém giấc mơ bay vào ba lô rồi lên đường sang Trung Quốc học tập.  Học viện Pháo binh Nam Kinh là ngôi trường số một tại Trung Quốc lúc bấy giờ, chuyên đào tạo các tổng công trình sư cho quân đội, đi sâu về lĩnh vực thiết kế chế tạo vũ khí nên thuộc dạng tuyệt mật. Thời bấy giờ, những học sinh Việt Nam được cử sang hai nước Liên Xô và Trung Quốc học tập đều nhận được sự quan tâm rất lớn từ phía nước bạn. Dù là ngành tuyệt mật nhưng Nguyễn Xuân Anh được học cùng cán bộ, học sinh Trung Quốc, cùng nghiên cứu khoa học, tham quan thực tế và trực tiếp tham gia vào các quá trình thiết kế, chế tạo vũ khí tại nhà máy nên đã tích lũy được nhiều kiến thức quý báu và được Học viện cấp bằng kỹ sư chế tạo vũ khí vào năm 1967.

 

Trở về nước, ông tham gia thiết kế, cải tiến thành công nhiều vũ khí, kịp thời phục vụ chiến trường miền Nam và bảo vệ biên cương của Tổ quốc. Tiêu biểu là cụm Công trình “Nghiên cứu thiết kế, cải tiến một số vũ khí nhẹ phục vụ kịp thời yêu cầu chiến đấu”, ông đã được nhận Giải thưởng Nhà nước năm 2005.

 

Gần 60 năm kể từ ngày đi theo con đường thiết kế chế tạo vũ khí, không lúc nào ông Nguyễn Xuân Anh quên việc “đại nghĩa” mà Bác Hồ giao phó. Dù đã nghỉ hưu ông vẫn tích cực tham gia các chương trình, dự án nghiên cứu, chế tạo vũ khí của quân đội như “Phát triển vũ khí sư đoàn bộ binh”, “Phòng tránh, đánh trả vũ khí công nghệ cao”, hay công trình “Thiết kế, chế tạo đạn tên lửa rải nhiễu bắn trên dàn phóng PK-16 của tàu Hải Quân” được tặng Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam (2017). Với những đóng góp đó, ông vinh dự trở thành người thứ hai sau GS Trần Đại Nghĩa được phong học hàm Giáo sư ngành chế tạo vũ khí.

Lê Nhật Minh

 

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam



* GS.TS Nguyễn Xuân Anh sinh năm 1944, là nhà khoa học thuộc lĩnh vực cơ khí, nguyên Chủ nhiệm khoa Vũ khí, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Bộ Quốc phòng.

[1]  Ông tên thật là Nguyễn Trọng Nhâm (1912-1985), nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1963-1965).

[2] Giai đoạn 1960-1965, trường Phổ thông 2-3 Hà Nội đổi tên thành Phổ thông 3 (A-B).

[3] Tài liệu ghi âm GS.TS Nguyễn Xuân Anh, ngày 13-12-2019, lưu trữ tại Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam.

 


Ý kiến của bạn Gửi cho bạn bè In bài này Trở lại
Số lần đọc tin: