03/09/2020 3:34:36 CH - Nhớ Giáo sư Lê Thi

Phó tiến sĩ Lê Văn Minh và dấu ấn X18
Cập nhật lúc: 06:59, Thứ Bảy, 09/05/2020 (GMT+7)

Nghiên cứu, thiết kế quy trình sản xuất xi măng mang nhãn hiệu X18 trong ngành Công nghiệp Quốc phòng, là công trình ghi dấu ấn đối với PGS.TS Lê Văn Minh* trong những năm tháng ông phục vụ trong Quân đội.

Tìm kiếm mô hình

 

Năm 1972, giảng viên Lê Văn Minh bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ "Nghiên cứu phương pháp dầm chặt vật đúc bằng đầu ép cọc" tại trường Đại học Cơ khí ô tô Moskva. Về nước ông được phân công công tác tại Phòng Công nghệ, Cục Quân giới thuộc Tổng cục Hậu cần (Bộ Quốc phòng) với nhiệm vụ thiết kế máy và dây chuyền sản xuất, cải tiến các thiết bị cũ, cũng như xây dựng, lắp đặt các nhà máy sản xuất vật đúc gang thép của quân đội. Cuối năm 1976, PTS Lê Văn Minh được phong quân hàm Đại úy và nhận quyết định bổ nhiệm làm Phân viện phó Phân viện Thiết kế công trình, thuộc Ban Chỉ đạo kiến thiết cơ bản, Tổng cục Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) với nhiệm vụ xây dựng các kho quân khí, doanh trại, nhà ở...

 

Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, cùng với toàn dân, toàn quân nỗ lực hàn gắn vết thương chiến tranh và khôi phục kinh tế, các cơ sở công nghiệp quốc phòng cũng từng bước được củng cố, mở rộng. Nhu cầu về vật liệu xây dựng đặc biệt là xi măng phục vụ nhiệm vụ kiến thiết tăng lên rất nhanh.Thời điểm đó, nguồn xi măng chủ yếu do các Nhà máy xi măng Hải Phòng, Hà Tiên và một số cơ sở xi măng lò đứng ở địa phương sản xuất, nhưng cung không đủ cầu, thiếu xi măng để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, an ninh. Trước tình hình đó, Tổng cục Kỹ thuật đã đề nghị Bộ Quốc phòng cho phép xây dựng một cơ sở sản xuất xi măng. Bàn phương án sản xuất, Trưởng Ban Chỉ đạo kiến thiết cơ bản - Đại tá Mai Hiền, nguyên là Sư đoàn trưởng Sư đoàn 338, đề xuất phương án nghiền xỉ lò cao làm vữa xây thay một phần xi măng và chỉ thị Đại úy Lê Văn Minh cử cán bộ kỹ thuật thực hiện. Chấp hành mệnh lệnh cấp trên, nhưng Đại úy Lê Văn Minh vẫn băn khoăn về chất lượng vật liệu như vậy sẽ không đáp ứng được yêu cầu trong xây dựng. Nghe tin gần thị trấn Sao Đỏ ở Chí Linh (Hải Dương), có một lò đứng sản xuất xi măng được nhập về từ Trung Quốc đang lắp đặt dở dang, nhưng không hiểu lý do gì đơn vị quản lý lại muốn bán. Trong Tổng cục một số ý kiến đề nghị mua lại dây chuyền sản xuất này. Thiếu tướng Vũ Văn Đôn - Phó chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật giao nhiệm vụ cho Đại úy Lê Văn Minh tìm hiểu vấn đề này. Trực tiếp đến xem xét thiết bị lò đứng nhưng ông Lê văn Minh thấy còn phải giải quyết nhiều khâu mới có thể vận hành sản xuất được. Được biết tại Thanh Hóa cũng có một dây chuyền sản xuất xi măng địa phương đang hoạt động với công suất 10.000 tấn/năm, Đại úy Lê Văn Minh báo cáo rồi đề nghị Phó chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật Vũ Văn Đôn cùng vào Thanh Hóa để khảo sát trước khi quyết định việc mua thiết bị lò đứng ở Hải Dương. Hôm sau ông Lê Văn Minh cùng Thiếu tướng Vũ Văn Đôn vào tham quan Nhà máy xi măng Thanh Hóa đặt gần làng Đa Sỹ (TP Thanh Hóa). Sau khoảng 2 tiếng đồng hồ xem xét toàn bộ dây chuyền sản xuất, Đại úy Lê Văn Minh nhận thấy các trang thiết bị phần lớn tương tự như dây chuyền gia công, xử lý vật liệu làm khuôn trong sản xuất đúc mà ông đã biết, do vậy chỉ cần học hỏi quy trình lắp ráp, vận hành là có thể triển khai kế hoạch sản xuất xi măng.

 

Trên đường về, Đại úy Lê Văn Minh tự tin báo cáo "ta có thể tự làm được một nhà máy kiểu này", nhưng Thiếu tướng Vũ Văn Đôn không nói gì chỉ trầm ngâm suy nghĩ. Thực ra vị thủ trưởng chưa rõ khả năng về lĩnh vực đó của cấp dưới, nhưng không còn cách nào khác là đặt niềm tin vào vị phó tiến sĩ ngành đúc này. Ngày hôm sau ông chỉ thị  "giao cho đồng chí (Đại úy Lê Văn Minh) lên kế hoạch tiến hành" và phải thực hiện ngay.

 

Những bao xi măng mang nhãn hiệu X18

 

Việc chế tạo dây chuyền sản xuất xi măng theo công nghệ lúc bấy giờ không khó, nhưng trong điều kiện đất nước đang khó khăn, bị bao vây cấm vận thì với khả năng hiện có của Tổng cục Kỹ thuật, việc tạo ra một khối lượng thiết bị lớn trong khoảng thời gian ngắn là điều không dễ dàng. Bên cạnh đó nhiều người tỏ ra hoài nghi khi một phó tiến sĩ ngành đúc lại đi làm xi măng, thật trái khoáy. Còn người bạn học cùng thời ở trường Bauman hiện giờ là cấp phó, trợ thủ của Đại úy Lê Văn Minh thì nhắc nhở "cậu phải thận trọng". Dù trong hoàn cảnh ít thuận lợi như vậy, nhưng Đại úy, PTS Lê Văn Minh vẫn vững tin và quyết tâm tìm mọi cách để thực hiện.

 

PTS Lê Văn Minh (thứ 2, bên phải) cùng Ban Giám đốc
Nhà máy X18 
giai đoạn trước năm 1997 (ảnh chụp năm 1997)

 

Việc đầu tiên là phải khảo sát địa điểm thích hợp để xây dựng nhà máy, cũng như lập báo cáo về các trang thiết bị công nghệ để trình Bộ tham mưu của Tổng Cục Kỹ thuật phê duyệt. Sau khi xem xét sơ bộ, Tổng cục quyết định đặt nhà máy ở khu đất hoang thuộc xã Lương Ngọc, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình vì nơi đây có nguồn nguyên liệu đá vôi và đất sét phong phú. Ngày 14-4-1977, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 92/QĐ-QP thành lập Nhà máy xi măng lấy phiên hiệu X18. Theo sự phân công của Tổng cục Kỹ thuật: Ban Chỉ đạo kiến thiết cơ bản sẽ thi công xây dựng; Cục Vật tư cung cấp thiết bị vật tư theo yêu cầu; Phòng Tài vụ lo kinh phí xây dựng nhà máy.

 

Thiết kế công trình và chế tạo trang thiết bị công nghệ cho Nhà máy xi măng X18 là nhiệm vụ quan trọng nhất được giao cho Phân viện Thiết kế công trình, do Đại úy Lê Văn Minh là Quyền Phân viện trưởng. Phân viện được Thiếu tướng Vũ Văn Đôn tạo điều kiện cấp cho một chiếc xe mô tô ba bánh Trường Giang do Trung Quốc sản xuất, đồng thời, chỉ đạo Nhà máy Z117 cử bác Kỵ - Phó giám đốc chuyên trách làm cố vấn cùng Đại úy Lê Văn Minh giải quyết các vấn đề phát sinh. Để phục vụ xây dựng nhà máy, mọi thiết bị có trong kho của Tổng cục Kỹ thuật đều được huy động. Đại úy Lê Văn Minh được phép vào tất cả các kho, bãi để tìm kiếm và tận dụng được không ít thiết bị đã bỏ từ lâu hoặc được vớt lên từ dưới ao hồ để chế tạo thành thiết bị như cánh xoắn trục vít tải cấp liệu cho máy vê viên; tận dụng hộp số tời của xe tải làm hộp giảm tốc cho các gàu tải và vít tải liệu… thậm chí lấy trạm phát điện dự phòng 500KVA của Đại sứ quán Mỹ ở Sài gòn về làm trạm phát dự phòng cho X18. Nhưng phần lớn thiết bị máy móc phải chế tạo mới, nên Đại úy Lê Văn Minh và trợ lý cùng bác Kỵ - Phó giám đốc Nhà máy Z117 thường xuyên rong ruổi trên chiếc xe nhãn hiệu Trường Giang đến các nhà máy trong và ngoài Tổng cục để ký hợp đồng chế tạo. Khó khăn là các nhà máy đã thông qua kế hoạch sản xuất từ đầu năm, nếu nhận thêm hợp đồng sẽ không đáp ứng được các vật liệu chế tạo, nhưng với sự quyết liệt của Tổng cục Kỹ thuật và khả năng điều phối của ông Lê Văn Minh các hợp đồng lần lượt được ký kết: Nhà máy Z127, Z179 chế tạo, gia công quạt Root – một thiết bị quan trọng của nhà máy; Z117 phụ trách chế tạo các thùng, tháp… Nhà máy cơ khí phân đạm Hà Bắc chế tạo máy nghiền, sấy; Nhà máy cơ khí Hà Nam Ninh chế tạo máy vê viên…

 

Ban chỉ đạo kiến thiết cơ bản đảm nhiệm kỹ thuật thi công và xây dựng công trình, nhưng Đại úy Lê Văn Minh phải trực tiếp chỉ đạo tại công trường để đảm bảo ráp nối các cụm thiết bị với nhà xưởng trong điều kiện chưa cung cấp được bản vẽ. Thậm chí những việc tưởng chừng đơn giản ông cũng phải trực tiếp giải quyết như lúc chạy thử máy không tải, xích tải bị gãy chốt ông phải lái xe mô tô trong đêm về nhà máy ở Văn Điển (Hà Nội) đề nghị Giám đốc lệnh cho công nhân làm ngay trong đêm để kịp mang về chạy thử tiếp, dù lần đó chiếc xe mô tô hỏng đèn và phải soi đèn pin đi trong đêm.

 

Những ngày chỉ đạo xây dựng Nhà máy xi măng X18, Đại úy Lê Văn Minh làm việc không quản ngày đêm, nhiều đêm mệt quá ông ngủ ngay bên lò nung xi măng mới xây xong đang đốt thử nghiệm. Có lẽ do cường độ, thời gian làm việc mà ông mắc bệnh đau dạ dày, có lần đang lái xe đau quá, ông phải dùng thắt lưng bản rộng thít chặt vào bụng mới có thể tiếp tục lái xe về nhà. Hôm sau vào Bệnh viện 108 kiểm tra thì bác sĩ kết luận "loét hành tá tràng, phù nề xung quanh ổ loét", nhưng bằng sức trẻ, ông vừa điều trị bệnh vừa tiếp tục chỉ đạo trên công trường không ảnh hưởng đến tiến độ thi công của nhà máy. Nhờ vậy chỉ trong một thời gian ngắn, khoảng 300 tấn thiết bị, máy móc được chuyển về nhà máy lắp đặt và chạy thử không tải liên hoàn đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật.

Thế là sau 8 tháng tìm kiếm, chế tạo và lắp ráp, ngày 20-12-1977 bao xi măng mác P300 gắn nhãn X18 của Tổng cục Kỹ thuật đã xuất xưởng trên dây chuyền 10.000 tấn/năm. Hơn 10 ngày sau lễ khánh thành Nhà máy sản xuất xi măng X18 được tổ chức và sau đó không lâu Nhà máy đón nhận lẵng hoa của Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng.

 

PTS Lê Văn Minh (hàng 2, thứ 2 từ trái)

tham dự Hội nghị sáng kiến của Tổng cục Kỹ thuật, 1980

 

Năm 1979, phái đoàn quân đội Lào do Bộ trưởng Khăm-tày Xi-phăn-đon sang thăm Việt Nam và đến tham quan Nhà máy xi măng X18, sau đó đề nghị Việt Nam giúp quân đội Lào xây dựng một nhà máy tương tự tại Xiêng Khoảng. Bộ Quốc phòng Việt Nam đồng ý và giao cho Tổng cục Kỹ thuật thực hiện. Lúc này Thiếu tá Lê Văn Minh được giao nhiệm vụ giúp nước bạn Lào theo mô hình như X18. Nhưng vì nhiều lý do khách quan, sau khi nghiên cứu kỹ "luận chứng kinh tế kỹ thuật" xây dựng nhà máy xi măng tại Lào, Bộ Quốc phòng kết luận không hiệu quả và dừng kế hoạch xây dựng tại Lào.

 

Với những đóng góp trong việc xây dựng Nhà máy xi măng X18 (nay là Công ty Cổ phần xi măng X18 thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng), Thiếu tá Lê Văn Minh và các đồng nghiệp đã được biểu dương về tính sáng tạo tại Hội nghị sáng kiến của Tổng cục Kỹ thuật năm 1980. Cũng nhờ công trình này, năm 1982, Thiếu tá Lê Văn Minh được lựa chọn báo cáo điển hình tại Hội nghị thi đua toàn quân tổ chức tại hội trường Tổng cục Chính trị và nhận Bằng khen của Bộ Quốc phòng. Hơn 10 năm làm người lính kỹ thuật công tác tại Tổng cục Kỹ thuật, PTS Lê Văn Minh đã để lại dấu ấn với công trình X18.

Lê Nhật Minh

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam

 

______________________

 

* PGS.TS Lê Văn Minh, chuyên ngành Luyện kim, nguyên Phân viện trưởng Phân viện Thiết kế công trình, Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng.


 


Ý kiến của bạn Gửi cho bạn bè In bài này Trở lại
Số lần đọc tin: