08/12/2018 8:04:14 CH - Cái tâm của nhà khoa học

08/12/2018 10:30:26 SA - Vẹn nguyên tình thầy trò

28/11/2018 5:22:11 CH - Thời sinh viên xa nhớ

27/11/2018 11:31:34 SA - Tận tâm với nghề phẫu thuật

Di sản còn mãi với đời
Cập nhật lúc: 14:28, Thứ Năm, 15/03/2018 (GMT+7)

Vào một sáng thu tháng 9-2011, các phương tiện thông tin đại chúng đồng loạt đưa tin GS.TSKH Vũ Đình Cự qua đời. Tiếc vì đất nước mất đi một nhà khoa học, buồn vì Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam chưa kịp làm việc với ông, chúng tôi quyết tâm ngay lập tức phải tiến hành nghiên cứu, sưu tầm toàn bộ di sản khoa học của Giáo sư.

Trong hơn chục buổi làm việc với người thân, bạn bè, đồng nghiệp thân thiết của GS Vũ Đình Cự, chúng tôi đã thu được hàng nghìn phút ghi âm ký ức của họ về GS Vũ Đình Cự. Nhắc đến GS Vũ Đình Cự là nhắc đến phong cách của một nhà giáo, một nhà khoa học. Là nhà giáo, ông luôn mô phạm, mực thước và vô cùng giản dị. Còn ở khía cạnh một nhà khoa học, ông luôn chỉn chu trong từng câu chữ, từng vấn đề đưa ra luôn có cơ sở, luận giải chính xác. Chúng tôi được nghe những câu chuyện thú vị về sự say mê, miệt mài, toàn tâm toàn ý của ông trong quá trình làm khoa học; khiêm tốn, thanh đạm và mực thước, luôn yêu thương con người và vì con người. 

Song song với quá trình ghi lại nguồn ký ức quý giá ấy từ những nhân chứng còn sống, chúng tôi cũng rất khẩn trương thu thập hồ sơ cá nhân của GS Vũ Đình Cự ở nhiều nơi khác nhau. Khối di sản gồm hơn 7.000 đơn vị tài liệu, hiện vật của GS Vũ Đình Cự được sưu tầm thuộc nhiều loại hình: các loại bản thảo, tài liệu hội nghị/hội thảo, tài liệu về các đề tài trọng điểm, luận án, sổ ghi chép, giấy tờ cá nhân, sách, ảnh tư liệu…, qua đó phản ánh các mặt hoạt động và công tác trong hơn nửa thế kỷ của một nhà khoa học. Đó là một nhà vật lý nhưng dành sự quan tâm đến nhiều lĩnh vực trong khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Những vấn đề ông quan tâm được ghi chép trong nhiều cuốn sổ công tác, có thể tìm thấy ở đó các kiến thức vật lý được ông ghi khi đọc tài liệu nước ngoài, đến những ghi chép khi đọc Tuyển tập Mác - Enghen… Có những cuốn ông viết trong 10 năm (từ năm 1995 đến 2005) dành riêng để ghi cách thức sử dụng máy tính, những lỗi hỏng hóc và cách sửa chữa. Đặc biệt, chúng tôi rất ấn tượng với cuốn sổ bìa da màu đen viết bằng mực xanh và mực đỏ. Trong cuốn sổ ấy, GS Vũ Đình Cự vẽ sơ đồ các tủ sách, phân chia thành các tủ A, B, C, D, Đ; danh mục chi tiết tên sách trên các giá theo từng ngăn, từng tầng, từ Đ1 đến Đ10. Qua đó, có thể thấy ông là một nhà khoa học chỉn chu, ngăn nắp và khoa học trong công việc.

 

Tài liệu của GS.TSKH Vũ Đình Cự được bảo quản
tại Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam

Những tư liệu ghi chép do ông trực tiếp khảo sát khi tham quan công trình thủy điện Tam Hiệp (Trung Quốc) hay ở Ấn Độ mà chúng tôi đang lưu giữ cho thấy rõ tâm huyết của ông trên cương vị một nhà quản lý khoa học công nghệ. Đó là sự quan tâm, tầm nhìn của ông về sự gắn kết các lĩnh vực điện tử, tin học và viễn thông vào một hướng tạo ra các sản phẩm công nghệ cao, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Ông có nhiều bài viết liên quan đến những dự báo xu hướng phát triển công nghệ thông tin, về sự phát triển của máy tính lượng tử, sự tích hợp công nghệ thông tin với công nghệ sinh học, công nghệ nano… Có thể tìm thấy trong khối tài liệu này một loạt bài viết về sự quan tâm của GS Vũ Đình Cự như: "Kỹ thuật điện tử và truyền thông tin ở nước ta"; “20 năm CNTT-TT gian nan mà anh dũng”…

Cũng trong khối tài liệu này, rất đáng chú ý nữa là những văn bản hành chính, những tờ quyết định có giá trị lịch sử. Điển hình là tờ quyết định số 338/BT của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải năm 1972 về việc thành lập Tiểu ban rà phá bom mìn, thủy lôi, có sự phối hợp giữa Bộ Giao thông vận tải và trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Tiểu ban có nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng phương án rà phá để có thể phản công nhanh trước những âm mưu, thủ đoạn của đế quốc Mỹ. Ngay sau đó, tổ GK1 được thành lập, ông Vũ Đình Cự từ Đại học Bách khoa được biệt phái sang Bộ Giao thông vận tải làm Tổ trưởng tổ nghiên cứu cơ bản và thiết kế phương án gồm có 6 thành viên, sau bổ sung thêm 5 thành viên được giới thiệu từ trường Đại học Bách khoa. Hầu hết tổ GK1 đều là cán bộ của trường Đại học Bách khoa, trong số này có người được đào tạo từ Liên Xô, có người là cán bộ quân giới giỏi từ Bắc Kinh trở về, sau trở thành những nhà khoa học uy tín, như: GS.TSKH Vũ Đình Cự - ngành Vật lý chất rắn, PGS.TS Nguyễn Bính - ngành Tự động hóa, PGS Bùi Minh Tiêu - ngành Vô tuyến điện tử, PGS Nguyễn Trọng Quế - ngành Thiết bị điện và đo lường… Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, mỗi cán bộ tổ GK1 trở lại làm công tác khoa học trong thời bình. Tập thể tổ GK1 được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học kỹ thuật năm 1998, được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Nhì, Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc vượt mọi khó khăn nghiên cứu rà phá bom mìn, thủy lôi để đảm bảo giao thông…

Cần phải kể đến tiếp là hàng trăm tài liệu gồm các bản thảo nghiên cứu, văn bản quyết định, hồ sơ đề tài…, phản ánh hoạt động khoa học của GS Vũ Đình Cự trong thời gian ông là Phó Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Dưới sự chỉ đạo của GS Trần Đại Nghĩa (Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam), cùng với thế hệ những nhà khoa học đầu ngành được bổ nhiệm làm lãnh đạo của Viện Khoa học Việt Nam như GS Nguyễn Văn Hiệu, GS Nguyễn Văn Chiển, GS Nguyễn Văn Đạo, GS Phan Đình Diệu, GS Vũ Đình Cự đã có những đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của Viện Khoa học Việt Nam. Trong thời gian tham gia lãnh đạo Viện này, hoạt động khoa học của GS Vũ Đình Cự chủ yếu tập trung vào lĩnh vực ứng dụng, phát triển công nghệ. Bên cạnh đó, có thể tìm thấy tại Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam những tài liệu thể hiện sự quan tâm của ông đối với lĩnh vực kinh tế tri thức. Nhiều năm được giao làm chủ nhiệm đề tài cấp Nhà nước về Điện tử - Tin học - Viễn thông, GS Vũ Đình Cự đã có nhiều bài viết về xây dựng đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, nguyên nhân kìm hãm kinh tế tri thức, mối quan hệ giữa kinh tế tri thức và chủ nghĩa tư bản… 

Trong khối tài liệu của GS Vũ Đình Cự còn có hàng trăm bức ảnh tư liệu. Đó là những ảnh chân dung thời kỳ ông làm luận án phó tiến sĩ và tiến sĩ ở Liên Xô; những ảnh về hoạt động của ông trong vai trò là Phó chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Hòa bình Việt Nam, chụp ở cả Việt Nam và nước ngoài. 

Khi nghiên cứu lịch sử cuộc đời của GS Vũ Đình Cự, chúng tôi còn quan tâm đến những hiện vật gắn liền với cuộc sống đời thường của ông, như chiếc vali, cái quạt tai voi, bộ ấm chén, bộ áo mưa... Trong đó phải kể đến chiếc vali được ông sử dụng trong thời gian làm nghiên cứu sinh và chuyển tiếp làm luận án tiến sĩ tại trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva, Liên Xô (1961-1967). Chúng tôi được biết rằng, chiếc vali này là do Nhà nước cấp cho ông Nguyễn Đình Tứ khi đi học tại Liên Xô (1957-1961), ông Tứ học xong thì chuyển lại cho ông Vũ Đình Cự. Như vậy, chiếc vali này không chỉ là hiện vật phản ánh lịch sử cuộc đời của riêng GS Vũ Đình Cự, mà còn có giá trị kể câu chuyện về hai nhà khoa học có nhiều đóng góp cho ngành vật lý ở nước ta.

Có thể thấy rằng, khối tài liệu - hiện vật của GS Vũ Đình Cự được lưu giữ tại Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam có giá trị không chỉ về sự nghiệp và cuộc đời hoạt động khoa học của ông, mà còn liên quan đến nhiều vấn đề về sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự phát triển của kinh tế tri thức ở nước ta. Đây cũng là nguồn dữ liệu quan trọng để tìm hiểu về các cơ quan khoa học: Viện Kỹ thuật nhiệt đới, Viện Ứng dụng Công nghệ, Viện Khoa học Việt Nam… ở những giai đoạn lịch sử khác nhau.

Giáo sư Vũ Đình Cự vẫn thường được bạn bè, đồng nghiệp và học trò ngợi ca là "nhà thông thái". Ông đã sống trọn cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy, cho nền khoa học của đất nước. Và di sản của nhà thông thái ấy để lại cho đời, cho đất nước là những câu chuyện về nghị lực vượt khó vươn lên, là tấm gương hết mình vì khoa học, là tình cảm gần gũi, yêu thương và trân trọng con người trong lòng bạn bè, đồng nghiệp và trong lòng cả chúng tôi- những người làm công tác bảo tồn di sản chưa có cơ hội tiếp xúc, gặp gỡ ông. Chúng tôi cảm phục và trân trọng những tài liệu hiện vật minh chứng cho cả cuộc đời hoạt động khoa học của ông.    

 

Nguyễn Thị Hiên

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam

In trong: "GS.TSKH Vũ Đình Cự - Cả đời cống hiến", H - Giáo dục, 2018


Ý kiến của bạn Gửi cho bạn bè In bài này Trở lại
Số lần đọc tin: