22/04/2019 8:44:19 SA - Học để làm, làm để học

17/04/2019 10:04:04 SA - Kỷ vật còn lại

16/04/2019 10:09:24 SA - Chuyến đi đáng nhớ

07/04/2019 8:57:44 SA - Nhớ nhà văn Tô Hải Vân

05/04/2019 9:26:26 SA - Làm luận án thời bao cấp

Nhớ Nhà giáo ưu tú Lê Sơn
Cập nhật lúc: 11:52, Thứ Bảy, 23/03/2019 (GMT+7)

Sống khảng khái, luôn hết lòng với công việc đó là cảm nhận của tôi sau những buổi làm việc với PGS.TS.NGƯT Lê Sơn*.

Ngày 8-3-2019, PGS.TS Lê Sơn phản hồi lại gmail của tôi với lời nhắn Cuối tháng 3 thầy trò mình gặp nhau nhé. Tôi khấp khởi mừng, chờ đón cuộc hội ngộ để thực hiện những việc dang dở. Nhưng đó mãi là phản hồi cuối cùng tôi nhận được từ ông bởi ngày 14-3-2019  Nhà giáo ưu tú Lê Sơn đột ngột ra đi về cõi vĩnh hằng, tại TP. Hồ Chí Minh.

Tôi thực hiện buổi làm việc đầu tiên với PGS Lê Sơn từ giữa năm 2016 sau nhiều lần trao đổi với ông bằng gmail và điện thoại. Buổi hẹn diễn ra tại quán cà phê của nhà khách Bộ Giáo dục số 23, đường Lê Thánh Tông, phường Phan Chu Trinh, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội. Chuyện phức tạp như vậy là vì ông sống ở TP Hồ Chí Minh, thi thoảng ông ra Hà Nội giải quyết công việc và thăm con, cháu. Ở cái tuổi hơn 80, PGS Lê Sơn với mái tóc bạc trắng, vẫn đi bộ vài ki lô mét. Ông có giọng nói hào sảng âm hưởng quê hương Thanh Hóa, pha chút giọng Bắc kỳ và Nam Kỳ. Tôi còn nhớ, ngay từ buổi hẹn đầu tiên ấy, chúng tôi đã tâm đắc lời dạy của ông: dù làm công việc gì cũng cần có sự đam mê và sáng tạo. Nhưng quan trọng nhất là phải xây dựng được những phương pháp mới, ý tưởng mới trong công việc[1]. Nhìn lại chặng đường PGS Lê Sơn đã nỗ lực, cống hiến, tôi càng thấm hơn lời dạy của ông.

Năm 1953, học xong lớp Sư phạm Trung cấp tại Liên khu 3, Lê Sơn mong muốn được dạy học ở quê nhà Thanh Hóa nhưng lại được cử về công tác tại trường cấp 2 Duy Tiên, Hà Nam. Tuy nhận công tác không đúng với mong muốn, nhưng tôi không cảm thấy buồn mà ngược lại rất vui vì thấy mình lớn hẳn lên và biết làm theo sự phân công của Đảng[2]. Năm 1954, ông được điều động tham gia đội vận động giảm tô ở Ý Yên, Nam Định. Năm 1955, ông được phân công về trường Bắc Lý ở thị trấn Vĩnh Trụ, huyện Lý Nhân, Hà Nam. Khi đó trường chỉ có khoảng 6, 7 giáo viên phải ở nhờ nhà dân và lấy đình, chùa làm lớp học.

PGS.TS Lê Sơn

Tháng 12-1957, trường Bắc Lý chuyển từ Thị trấn Vĩnh Trụ về thôn Tú Yên, xã Chung Lý, huyện Lý Nhân, với 6 lớp học do dân làng dựng lên bằng tre, nứa. Cũng chính từ nơi đây, với ý tưởng mới trong giáo dục, Đốc Lê Sơn (cách gọi thân mật của đồng nghiệp thay chức vụ Hiệu trưởng ông đang đảm trách) phát động phong trào chống dạy chay, học chay; thực hiện phương châm giáo dục: học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn và nhà trường gắn liền với xã hội. Đây được coi là nét độc đáo, sáng tạo của nhà trường. Những ngày đầu phát động phong trào, tập thể cán bộ, giáo viên trường Bắc Lý gặp nhiều khó khăn do học sinh chưa quen vừa “học” vừa “hành”, giáo viên không có giáo án… Trước mọi khó khăn ấy, ông Đốc Lê Sơn thường động viên giáo viên: Tất cả vì học sinh thân yêu. Có lợi cho học sinh, làm được. Hay, Làm được, làm đi, phân công nhau ra mà làm[3]. Một đồng nghiệp của PGS Lê Sơn tại Viện Khoa học Giáo dục, PGS.TS Nguyễn Văn Đản cho biết: trước những khó khăn gặp phải, giáo viên trường Bắc Lý vẫn đồng lòng vượt qua là vì bên cạnh họ có một người lãnh đạo hết lòng vì công việc, sống ân cần với đồng nghiệp[4]. Việc áp dụng phương pháp mới trong dạy và học của thầy Sơn đã giúp trường Bắc Lý vươn lên trở thành lá cờ đầu của ngành giáo dục.

Ngày 18-10-1961, Bộ Giáo dục và Công đoàn giáo dục Việt Nam đã tổ chức Hội nghị 3 năm xây dựng nhà trường xã hội chủ nghĩa (1958 - 1961) tại thị Phủ Lý - Hà Nam. Hội nghị nhất trí công nhận trường Bắc Lý là lá cờ đầu của toàn ngành Giáo dục và phát động phong trào thi đua “Hai tốt” với khẩu hiệu là: “Tích cực thi đua dạy thật tốt, học thật tốt, đuổi kịp và vượt Bắc Lý”.[5].

Rồi gần 30 năm công tác tại Viện Khoa học Giáo dục (1967-1995), ông cũng luôn là người tiên phong nghiên cứu về các vấn đề tổng kết kinh nghiệm Giáo dục tiên tiến. Ngoài đề tài B15 tổng kết giáo dục trường Bắc Lý, Hà Nam, trường Thanh niên lao động XHCN Hòa Bình và một trường học ở Cẩm Bình, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh, thì cuối những năm 80 PGS Lê Sơn với vai trò là Viện trưởng Viện Giáo dục học còn xây dựng chương trình tổng kết kinh nghiệm dạy học ở các trường học tiêu biểu ở khắp các tỉnh thành để tìm hiểu việc dạy và học nhằm tìm ra những cái hay, cái mới rồi tổng kết, đề xuất lên Bộ Giáo dục để có thể phổ biến lại cho giáo viên cả nước thông qua trại hè tập huấn giáo viên hàng năm của Bộ Giáo dục. Nhóm các nhà nghiên cứu của Viện Giáo dục học tham gia chương trình tổng kết kinh nghiệm dạy học ở các trường học cùng Viện trưởng Lê Sơn gồm các ông Nguyễn Văn Đản, Lê Hòa, Trần Đức Xước, Nguyễn Ngọc Diễm, ông Doãn. Như lời PGS Nguyễn Văn Đản, các chuyến đi ấy không có thù lao, chỉ có lòng nhiệt tình, hăng say với công việc. Tôi thật sự nể những ý tưởng táo bạo và sự yêu nghề của anh Sơn[6].

Sau khi nghỉ hưu, tưởng như đôi chân đã mỏi, nhưng PGS Lê Sơn quyết định dành toàn bộ thời gian làm những việc ông còn đang ấp ủ. Ông mở Trung tâm Ứng dụng khoa học tâm lý và khoa học giáo dục các tỉnh phía Nam, thuộc Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam[7] với mục đích nối dài cánh tay đào tạo hệ thạc sĩ chuyên ngành Giáo dục học cho các tỉnh phía Nam.

Từ năm 2008, ở tuổi hơn 70, ông quyết định dấn thân vào lĩnh vực mà xã hội đang rất cần, đó là tư vấn học đường. Tôi băn khoăn vì sao ông chọn lĩnh vực này thì được PGS Sơn giải đáp: ở lĩnh vực lý luận đã có nhiều người nghiên cứu, nhưng thực tế lại không trực tiếp giải quyết ngay được những nhu cầu cấp thiết của học sinh. Còn tư vấn học đường là việc làm trực tiếp với học sinh, là nhân tố thật sự góp phần cải thiện môi trường giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục. Vì lẽ đó nên tôi quyết định đi sâu nghiên cứu về lĩnh vực này[8].

Sau những nghiên cứu, tìm hiểu kỹ càng thông qua nhiều tài liệu của Pháp, Anh và Mỹ và trên internet về tư vấn học đường, phải đến năm 2011-2012, khi đã tích lũy đủ kiến thức, PGS Lê Sơn mới thực sự bắt tay vào việc công việc này. Thời gian đầu khi chuyển hướng sang làm tư vấn học đường, PGS Lê Sơn phải dùng kinh phí cá nhân để tổ chức công việc, như đến các trường học ở phía Nam để thuyết phục ban lãnh đạo nhà trường mở lớp phổ biến kiến thức về tư vấn học đường cho học sinh và chính ông là người trực tiếp giảng về vấn đề này.

Năm 2016, Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2016 – 2020 đã được Phó thủ tướng Vũ Đức Đam phê duyệt triển khai. Mong muốn tham gia đồng hành cùng chương trình rất thiết thực này, PGS.TS Lê Sơn đã cùng các học trò mở Trung tâm Bồi dưỡng kỹ năng sinh tồn Việt thuộc Hội Khoa học tâm lý – Giáo dục Việt Nam, có trụ sở tại Quận 10, TP. Hồ Chí Minh với mục tiêu hoạt động là đào tạo kỹ năng sống cho trẻ em. Sinh thời, PGS Lê Sơn luôn tâm niệm: là một người làm trong lĩnh vực giáo dục, tôi nên tranh thủ thời gian làm tốt công việc của mình[9]. Ông Thái Hà - một người bạn của PGS Lê Sơn từng viết: anh Lê Sơn sống ra sống. Sống với tư cách là người trong cuộc, sống hết mình. Đi đâu cũng có bạn bè và học trò cũ[10].

Hơn 60 năm công tác, PGS.TS Lê Sơn đã sống hết mình với công việc, dù ở cương vị nào ông cũng nỗ lực, đam mê, luôn sáng tạo và xây dựng được những phương pháp mới, ý tưởng mới trong công việc.

Nhớ về hai 3 buổi làm việc cùng PGS Lê Sơn, tôi còn nhớ, ông thích ngồi các quán trà đá vỉa hè. Mỗi dịp ra Hà Nội thầy hay hẹn tôi ở quán trà đá trên đường Lê Thánh Tông. Thật tiếc về cuộc hẹn thứ ba – buổi làm việc cuối cùng với PGS Lê Sơn thật ngắn ngủi, do ông quá nhiều công việc cần giải quyết. Vào đầu tháng 12-2018, được tin PGS Lê Sơn chuyển từ TP Hồ Chí Minh về Thanh Hóa sinh sống, tôi rất mừng. Khoảng cách địa lý từ Thanh Hóa ra Hà Nội chắc sẽ tạo điều kiện thuận lợi để được làm việc nhiều hơn với ông. Kể từ ngày về Thanh Hóa, hầu như đều đặn ngày nào PGS Lê Sơn cũng gửi gmail các bài tập, bài thuốc giữ sức khỏe cho tất cả những người thân yêu. Và tôi may mắn là một trong những người luôn nhận được gmail của ông.

Nhưng rồi, tin nhắn của PGS Lê Sơn “cuối tháng 3 này thầy, trò gặp nhau …” mãi chỉ là một lời hẹn. Thầy đã về cõi vĩnh hằng, để lại cho thế hệ học trò tấm gương về một người thầy say mê lao động, luôn học hỏi và sáng tạo. Những cống hiến mà thầy dành trọn cho sự nghiệp Giáo dục và cho xã hội vẫn còn mãi.

 

Hoàng Thị Kim Phượng

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam


* PGS.TS Lê Sơn sinh năm 1934, chuyên ngành Giáo dục học, nguyên Viện trưởng Viện Giáo dục học (1988-1991), Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

[1] Phỏng vấn PGS.TS Lê Sơn, ngày 18-7-2016, tài liệu lưu trữ tại Trung tâm DSCNKHVN.

[2] Tài liệu về trường THCS Bắc Lý (huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam), số danh mục 999.48, lưu trữ tại Trung tâm DSCNKHVN.

[3] Tài liệu về trường THCS Bắc Lý (huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam), số danh mục 999.48, đã dẫn.

[4] Ghi âm cuộc gọi PGS.TS Nguyễn Văn Đản, ngày 18-3-2019, lưu trữ tại Trung tâm DSCNKHVN.

[5]  Xem http://hanam.edu.vn/thcsbacly/_content/tintuc/detailnews/_14986794506900873439.html

[6] Ghi âm cuộc gọi PGS.TS Nguyễn Văn Đản, ngày 18-3-2019, đã dẫn.

[7]Trung tâm Ứng dụng khoa học tâm lý và khoa học giáo dục các tỉnh phía Nam có trụ sở tại 35 Lê Thánh Tông, quận 1, TP Hồ Chí Minh.

[8] Phỏng vấn PGS.TS Lê Sơn, ngày 18-7-2016, đã dẫn.

[9] Phỏng vấn PGS.TS Lê Sơn, ngày 18-7-2016, đã dẫn.

[10] Tài liệu về trường THCS Bắc Lý (huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam), số danh mục 999.48, đã dẫn

 


Ý kiến của bạn Gửi cho bạn bè In bài này Trở lại
Số lần đọc tin: