03/09/2020 3:34:36 CH - Nhớ Giáo sư Lê Thi

Ký ức qua những bức ảnh
Cập nhật lúc: 10:15, Thứ Tư, 14/05/2014 (GMT+7)

Hai bức ảnh được chụp năm 1972 là hiện vật duy nhất, làm tái hiện câu chuyện về GS.TSKH Đinh Văn Hoàng cùng đồng nghiệp thực hiện đề tài phòng chống bom laser, đảm bảo an toàn giao thông trong thời chống Mỹ.

Từ khi bước chân vào con đường nghiên cứu khoa học và đi sâu vào tìm hiểu về laser, GS.TSKH Đinh Văn Hoàng đã chủ trì nhiều đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp Cơ sở, nhưng với ông, đề tài đầu tiên và cũng là đề tài ông tâm huyết nhất chính là đề tài: Nghiên cứu phòng chống bom laser để đảm bảo an toàn giao thông do ông chủ trì. Thời gian trôi qua đã mấy chục năm, một phần do chiến tranh, chuyển nhà, điều kiện bảo quản… những tài liệu liên quan đến đề tài không còn nữa, chỉ còn lại duy nhất hai tấm ảnh ghi lại quá trình mà ông cùng đồng nghiệp đang nghiên cứu đề tài. Nhìn những bức ảnh đen trắng cũ kỹ, ký ức về quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu năm ấy lại trở về với GS.TSKH Đinh Văn Hoàng… 

Về công tác ở trường Đại học Tổng hợp Hà Nội từ năm 1967, tuy ở nơi sơ tán nhưng PTS Đinh Văn Hoàng đã bắt đầu chú ý đến việc đưa laser vào giảng dạy trong chương trình của sinh viên ngành Vật lý. Ông đã tiến hành dịch và soạn các bài giảng về laser và những đam mê, tò mò của ông về laser ngày một tăng dần. Kể từ đó, ông đã xác định cho mình một hướng đi mới trong khoa học: Nghiên cứu về laser. Cũng chính niềm đam mê ấy đã cuốn ông vào một nhiệm vụ đầy khó khăn nhưng cũng hết sức vinh dự, đó là sử dụng những nghiên cứu của mình để tìm ra giải pháp vô hiệu hóa những trái bom được điều khiển bằng tia laser, góp một phần sức lực vào cuộc chống Mỹ cứu nước, giành độc lập dân tộc.

Từ năm 1965, khi Mỹ mở rộng cuộc chiến tranh ở Việt Nam, sử dụng máy bay ném bom đánh phá các tỉnh ở miền Bắc. Đặc biệt, từ tháng 4-1972, sau nhiều thất bại trên mặt trận quân sự, ngoại giao, Mỹ đã tăng cường lực lượng không quân và hải quân đánh phá miền Bắc lần thứ 2. Trong chiến dịch đánh phá này, ngoài việc sử dụng các loại máy bay hiện đại, Mỹ còn dùng bom điều khiển bằng laser để đánh phá các mục tiêu quan trọng như: cầu đường, các cơ sở quân sự, quốc phòng…mà bom thông thường không thể định vị được mục tiêu. Tia laser là một loại bức xạ ánh sáng, có thể màu đỏ, màu xanh, tím… đơn sắc và có cường độ rất mạnh, có thể phát đi được rất xa, khi gặp mục tiêu nó sẽ phản xạ lại tín hiệu hoặc tán xạ. Các máy bay ném bom khi phát hiện mục tiêu sẽ điều khiển bằng laser đưa bom đánh trúng mục tiêu một cách chính xác nhất.

Trước tình hình đó, đầu năm 1972, Bộ Giao thông vận tải đặt vấn đề, phối hợp với trường Đại học Tổng hợp Hà Nội để tìm ra biện pháp phòng chống bom laser, đảm bảo an toàn giao thông cũng như đảm bảo an toàn các mục tiêu quan trọng. Bộ môn Vật lý quang phổ, khoa Vật lý được giao nhiệm vụ thực hiện một đề tài với chủ đề Nghiên cứu phòng chống bom laser để đảm bảo an toàn giao thông, và PTS Đinh Văn Hoàng giao làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài có ký hiệu GH[2], G là viết tắt của Bộ Giao thông, H là viết tắt của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Khi được giao nhiệm vụ, Đinh Văn Hoàng hết sức bỡ ngỡ và lo lắng, chưa hình dung ra việc mình phải làm là gì. Ông chỉ thấy trong đó có vấn đề về laser nên hy vọng những kiến thức của mình sẽ giúp ích được cho đề tài. Với tư cách là Chủ nhiệm Bộ môn và Chủ trì đề tài, ông đã huy động toàn bộ cán bộ và các sinh viên chuyên đề vật lý quang phổ cùng tham gia nghiên cứu, tìm ra giải pháp để phòng tránh, hạn chế bom laser.

PTS Đinh Văn Hoàng và ông Lý Hòa[3] là hai cán bộ dành nhiều thời gian nhất cho đề tài nghiên cứu này. Việc khó khăn đầu tiên khi bắt tay vào đề tài là phải tìm hiểu nguyên lý ném bom điều khiển bằng laser của máy bay Mỹ?. PTS Hoàng đã cùng cán bộ của Bộ Giao thông vận tải đọc, nghiên cứu các tài liệu mật của Bộ Quốc phòng cung cấp, tiến hành nhiều buổi thảo luận,  để có thể tìm ra nguyên lý hoạt động của bom laser. Sau một thời gian tìm hiểu, nhóm nghiên cứu đi đến thống nhất rằng bom laser rất lợi hại bởi chế độ dẫn đường bằng tia laser, tuy nhiên nó cũng sẽ không còn nguy hiểm nếu như vô hiệu hóa được hệ thống laser đầu dẫn.

Từ đó nhóm nghiên cứu của PTS Đinh Văn Hoàng đưa ra lý giải hết sức đơn giản, muốn phòng tránh bom laser chỉ cần làm lệch hướng không để cho tia laser "chỉ" đúng mục tiêu cần đánh bằng cách sử dụng phương pháp bức xạ ánh sáng, tức là dùng vật cản để làm cho tia laser không thể đi thẳng khiến đầu dò từ bom laser không tìm được mục tiêu. Với suy nghĩ như vậy, nhóm đưa ra biện pháp sử dụng khói làm vật cản, vừa để cản trở bức xạ tia laser, vừa làm cho phi công điều khiển máy bay không thể phát hiện mục tiêu, do tia phản xạ đã bị lệch do tác động của khói. Sau khi tìm ra nguyên lý để ngăn chặn tia laser, nhóm nghiên cứu tiếp tục tìm ra cách tạo khói bằng cách đốt cao su, bằng hóa chất. Tuy nhiên, cái khó là khói phải được tạo ra trong một thời gian ngắn, bốc nhanh để có thể đáp ứng với những tình huống báo động khi máy bay địch đột kích tìm mục tiêu oanh tạc. Bên cạnh đó, khi tạo khói là cần tính toán đến chiều gió, bởi nếu khói không che phủ được toàn bộ mục tiêu cần được bảo vệ thì việc tránh bom laser coi như vô ích. Khi tiến hành phương pháp này, vấn đề an toàn cho con người cũng được đặt ra, làm sao để người tạo khói được an toàn, điều khiển từ xa, đốt từ xa như thế nào?...

Trong quá trình thực hiện đề tài, nhóm nghiên cứu được các vị lãnh đạo hết sức quan tâm và tạo điều kiện, đặc biệt Phòng thí nghiệm đề tài của PTS Đinh Văn Hoàng đã vinh dự đón Tổng Bí thư Trường Chinh đến thăm và động viên. GS Tạ Quang Bửu - Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp cũng hết sức sát sao với đề tài nghiên cứu này, ông đã đến tận phòng thí nghiệm động viên, thị sát hoạt động của nhóm nghiên cứu, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ để nhóm thực hiện tốt đề tài, thậm chí cả việc nghỉ giảng dạy ở trường để tập trung cho việc nghiên cứu này.

PTS Đinh Văn Hoàng (ngoài cùng bên trái) giới thiệu với GS Tạ Quang Bửu (thứ 3 từ trái qua), về những nghiên cứu của nhóm, Hà Nội, 1972


Để kiểm chứng kết quả nghiên cứu, Đinh Văn Hoàng cùng nhóm của mình đã tiến hành thử nghiệm ở nhiều vị trí, địa hình khác nhau: Có lần nhóm nghiên cứu thực nghiệm tại một cây cầu dành cho đường sắt ở Lạng Giang, Bắc Giang, cách đường số 1 khoảng 300 mét. Trời sáng trăng, nhóm phải cởi quần áo, lội ngang ngực để qua một con suối rộng, nước đang chảy xiết để đến cây cầu, quan sát, bố trí chọn chỗ tạo khói phù hợp với hướng gió…

Trong một chuyến thực nghiệm khác tại Phủ Lý, Hà Nam dù đến địa điểm từ sáng, nhưng phải đến chiều tối nhóm nghiên cứu mới tiến hành làm thí nghiệm để tránh máy bay của Mỹ oanh tạc. Tại điểm thực nghiệm, PTS Đinh Văn Hoàng đã chỉ đạo tiến hành các tình huống tạo khói khác nhau, khoảng cách an toàn cho người tạo khói, hướng gió để đảm bảo vị trí các ụ khói có thể "che" mục tiêu cần được bảo vệ … Nhiều sinh viên cũng được ông đưa vào tham gia đề tài, hỗ trợ nhóm chuẩn bị bình ắc quy, dây điện, cắt cao su theo các kích thước khác nhau, chuẩn bị hóa chất… Trong những chuyến đi thực địa như vậy đều có cán bộ của Bộ Giao thông vận tải đi cùng nhóm nghiên cứu.

Một buổi thí nghiệm tại Phủ Lý, Hà Nam, mùa hè năm 1972

Kết quả nghiên cứu của đề tài do Đinh Văn Hoàng và cộng sự là: Đưa ra nguyên lý phòng chống bom laser; Tạo khói bằng phương pháp nào hiệu quả nhất? Dùng vật liệu gì để tạo khói? Nhóm đã nghiên cứu và thử nghiệm một số loại để tạo khói như cao su hay một số hóa chất, sau đó bên quân đội đã nghiên cứu được một số hóa chất tạo khói... Nội dung đề tài cũng đưa ra phương pháp phòng chống bom laser ở các loại địa hình, cách bố trí nguồn tạo khói, tính toán vị trí cho người tạo khói được an toàn… những nghiên cứu của đề tài được báo cáo, rút kinh nghiệm ở Bộ Quốc phòng. Trong buổi họp đánh giá kết quả nghiên cứu, đề tài đã được nghiệm thu xuất sắc, rất tiếc là PTS Đinh Văn Hoàng không tham dự được. Kết quả của đề tài đã được Bộ Quốc phòng ứng dụng, tiếp tục triển khai.

Đầu năm 1973, sau khi Hiệp định Paris được ký kết, với những đóng góp trong việc nghiên cứu đề tài phòng chống bom laser, đảm bảo an toàn giao thông, Bộ môn Vật lý quang phổ được Nhà nước tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và PTS Đinh Văn Hoàng được Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Bộ Giao thông vận tải tặng Bằng khen.

Với GS.TSKH Đinh Văn Hoàng, vinh dự không chỉ đến từ những tấm bằng khen, huân chương mà điều quan trọng nhất là ngày đó ông đã được góp phần công sức nhỏ bé vào sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ của toàn dân tộc. Những tấm ảnh tuy đã cũ, phai mờ theo thời gian nhưng vẫn đầy ắp kỷ niệm và tinh thần của những tháng ngày sục sôi không hề phai trong tâm trí của ông…

 

Nguyễn Thanh Hóa

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam

 

 


[1] GS.TSKH Đinh Văn Hoàng - nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Vật lý Quang phổ, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội ? (sau có tiếp tục ở ĐH QG?).

[2] Cùng thực hiện song song với đề tài này đề tài GK, do Bộ Giao thông Vận tải và trường Đại học Bách khoa thực hiện có nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản rà phá thủy lôi và bom từ trường.

[3] Sau này là Hiệu trưởng trường Đại học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh.

 


Ý kiến của bạn Gửi cho bạn bè In bài này Trở lại
Số lần đọc tin:
close

Thông báo